احتمالاً بارها با اصطلاح «طبقات اجتماعی ـ اقتصادی» مواجه شده‌اید؛ مفهومی در سیاست که جامعه را مانند یک نردبان تصور می‌کند: عده‌ای در پله‌های بالاتر با ثروت، قدرت و نفوذ بیشتر، و عده‌ای در پله‌های پایین‌تر با دسترسی محدودتر به منابع و فرصت‌ها. این نابرابری‌ها تصادفی نیستند و در طول تاریخ همواره زمینه‌ساز تنش‌ها، اعتراض‌ها و آنچه «مبارزه طبقاتی» نامیده می‌شود، بوده‌اند.

مارکسیسم دقیقاً در دل همین پرسش‌ها شکل گرفت: چرا نابرابری وجود دارد؟ چه کسی از ساختار اقتصادی سود می‌برد؟ آیا می‌توان جامعه‌ای بدون شکاف طبقاتی ساخت؟

در ساده‌ترین تعریف، مارکسیسم نظریه‌ای است که سرمایه‌داری را نظامی مبتنی بر استثمار می‌داند و معتقد است جامعه در نهایت می‌تواند به مرحله‌ای برسد که در آن طبقات اجتماعی از بین بروند و افراد نه برای منافع گروهی خاص، بلکه برای خیر عمومی کار کنند. در چنین جامعه‌ای، از نظر تئوریک، تضاد و مبارزه طبقاتی نیز پایان می‌یابد.

اما این تصویر ساده، تنها نقطه آغاز است. مارکسیسم صرفاً یک شعار درباره برابری نیست؛ بلکه یک چارچوب فلسفی، اقتصادی و تاریخی پیچیده است که تحلیل مشخصی از قدرت، مالکیت، تولید و تاریخ ارائه می‌دهد. برای درک درست آن، باید کمی عمیق‌تر شویم.

نظریه مارکسیستی از کجا آمد

ایده تغییر یک ملت به ایام بسیار دور یعنی به زمان ارسطو و سقراط باز می گردد. با این حال در سالهای قرن نوزدهم کارل مارکس و فردریش انگلس بودند که مارکسیسم را به طور جدی و تئوریزه مطرح کردند. این دو با هم متوجه شدند که بسیاری از مبارزات کنونی مردم به دلیل رفتار ناعادلانه ای که از جانب صاحبان قدرت (صاحبان و مدیران عامل) با آنها شده است، رخ داده است.

در تلاش برای تبدیل جهان به مکانی عادلانه‌تر و کامل‌تر، آنها پیش‌نویس مانیفست‌ای به نام «مانیفست کمونیست» تهیه کردند. این تلاشی بود برای بررسی مشکلات سرمایه داری و یافتن یک نظریه اجتماعی و سیاسی برای عبور از جامعه سرمایه داری به جامعه ای که به نفع همه اعضا باشد. نکات اصلی در مارکسیسم شامل موارد زیر می شود:

• سرمایه داری به دو طبقه تقسیم می شود: کارگران و سرمایه داران (پرولتاریاها و بورژوازی ها).
• آنهایی که شرکت ها را کنترل می کنند، کارگران را استثمار می کنند و جامعه را کنترل می کنند.
• سرانجام، کارگران قیام خواهند کرد تا همه را یکدست کنند و از شر طبقات خلاص شوند.

کارل مارکس در پنج ایده اصلی

مبارزه طبقاتی

مانیفست کمونیست که با فردریش انگلس نوشته شده و در سال ۱۸۴۸ منتشر شده است، می‌گوید: «تاریخ همه جوامعی که تاکنون وجود داشته، تاریخ مبارزه طبقاتی است».

مارکس معتقد بود که تضاد اصلی بشریت بین طبقه حاکم یا بورژوازی که ابزارهای تولید مانند کارخانه‌ها، مزارع و معادن را کنترل می‌کند و طبقه کارگر یا پرولتاریا که مجبور به فروش نیروی کار خود هستند، در جریان است.

به عقیده مارکس، این تضاد در قلب سرمایه داری – بردگان در برابر اربابان، رعیت ها علیه زمینداران، کارگران علیه کارفرمایان – ناگزیر باعث خود ویرانگری آن می شود و سوسیالیسم و ​​در نهایت کمونیسم را دنبال می کند.

دیکتاتوری پرولتاریا

این ایده – که توسط جوزف وایدمایر، انقلابی اولیه سوسیالیست ابداع شد و توسط مارکس و انگلس پذیرفته شد – به هدف طبقه کارگر برای کنترل قدرت سیاسی اشاره دارد.

این مرحله گذار از سرمایه داری به کمونیسم است که در آن ابزار تولید از مالکیت خصوصی به مالکیت جمعی در حالی که دولت هنوز وجود دارد می گذرد.

این مفهوم، از جمله سرکوب “ضد انقلابیون” توسط بلشویک های روسیه در سال ۱۹۱۸ اعلام شد.

ولادیمیر لنین نوشت که «با استفاده از خشونت به دست آمده و حفظ می‌شود» که نشان‌دهنده انحراف استبدادی است که پس از انقلاب اکتبر روسیه در سال ۱۹۱۷ آغاز شد.

کمونیسم

مارکس و انگلس «مانیفست حزب کمونیست» را در سال ۱۸۴۸، در زمان آشفتگی انقلابی در اروپا نوشتند.

این کتاب تنها در سال ۱۸۷۲ به خوانندگان گسترده ای رسید، اما در قرن بیستم بخشی از قانون بلوک شوروی شد.

برای مارکس، هدف تسخیر قدرت سیاسی توسط کارگران، الغای مالکیت خصوصی و در نهایت ایجاد یک جامعه کمونیستی بی طبقه و بی دولت بود.

طبق نظریه ماتریالیسم تاریخی مارکس، جوامع از شش مرحله می گذرند – کمونیسم بدوی، جامعه برده داری، فئودالیسم، سرمایه داری، سوسیالیسم و در نهایت کمونیسم جهانی بدون دولت.

در واقع، الغای مالکیت خصوصی و جمعی کردن زمین منجر به مرگ میلیون ها نفر شد، به ویژه در زمان جوزف استالین روسیه و مائو تسه تونگ چین.

بین المللی شدن

“کارگران جهان متحد شوید!” فریاد تجمع معروفی است که مانیفست را به پایان می رساند و به دنبال ایجاد ساختاری سیاسی است که از مرزهای ملی فراتر می رود.

این ایده در قلب انترناسیونالیسم شوروی قرار داشت و سرنوشت کشورهایی مانند اتحاد جماهیر شوروی، ویتنام و کوبا و گروه های انقلابی از جمله فارک کلمبیا یا حزب کارگران کرد پ.ک.ک و همچنین جنبش های ضد جهانی شدن را متحد می کرد.

افیون ملت ها

مارکس معتقد بود که دین، مانند یک ماده مخدر، به استثمار شدگان کمک می کند تا درد و بدبختی فوری خود را با توهمات خوشایند سرکوب کنند و به نفع ستمگران خود باشند.

نقل قولی که معمولاً به عنوان «دین افیون مردم است» تعبیر می‌شود، از مقدمه اثر مارکس «مشارکتی به نقد فلسفه حق هگل» سرچشمه می‌گیرد.

در حالی که تئوری کامل مارکسیسم در یک حکومت به ثمر نرسیده است، چند نوع حکومت متفاوت بر اساس مارکسیسم از جمله کمونیسم و ​​سوسیالیسم وجود داشته است. در ادامه به اینها خواهیم پرداخت:

مارکسیسم، کمونیسم، سوسیالیسم

کمونیسم و سوسیالیسم هر دو نوع حکومت یا حکومت های نظری هستند که از مارکسیسم به وجود آمده اند. با این حال، آنها با یکدیگر تفاوت دارند.

مارکسیسم: کمونیسم

کمونیسم در هسته خود با سرمایه داری مخالف است. در تلاش برای خلاصی از شر سرمایه‌داری، دولت‌های کمونیستی، در تئوری، حقوق کارگران را بر اساس توانایی و نیازهایشان پرداخت می‌کنند و با داشتن یک دولت مرکزی قوی، مالکیت عمومی همه دارایی‌ها را به سرمایه‌داران حذف می‌کنند. یکی از نمونه های حکومت کمونیستی کنونی چین است.

با این حال، مانند هر تئوری، کمونیسم را می توان تا حد افراطی برد و به شکل خاصی از سرکوب تبدیل کرد که در تضاد با آرمان هایی است که مارکسیسم متصور است. یکی از این نمونه ها کره شمالی است. در حالی که آنها یک کشور کمونیستی هستند، دیدگاه ها و روش های فکری خودشان به این نظریه اضافه شده است. علاوه بر این، رهبر دولت بیشتر نقش یک پادشاه را بر عهده می گیرد.

مارکسیسم: سوسیالیسم

مانند کمونیسم، سوسیالیسم یک سیستم سیاسی و اقتصادی است که ریشه در آرمان های مارکسیستی دارد. در سوسیالیسم، یک دولت مرکزی مالک همه ابزارهای ثروت است، اما افراد همچنان می توانند مالکیت داشته باشند. علاوه بر این، برخلاف قیام های خشونت آمیز که می تواند با کمونیسم به وجود بیاید، سوسیالیسم معمولاً از طریق اصلاحات و تغییرات با یک دولت منتخب به صورت ارگانیک تر رخ می دهد. در حالی که یک جامعه سوسیالیستی واقعی وجود ندارد، برخی دولت ها به این تعریف نزدیک هستند که از این بین می توان به نروژ و دانمارک اشاره کرد. با این حال، این دولت ها هنوز بخش های سرمایه داری دارند.

جدول جمع‌بندی مارکسیسم، کمونیسم و سوسیالیسم

❓ سوالات رایج درباره مارکسیسم

این بخش هم از نظر کاربر ارزش دارد و هم برای اسکیما FAQ عالی است.

<!-- wp:heading {"level":3} -->
<h3 class="wp-block-heading">سوالات رایج درباره مارکسیسم</h3>
<!-- /wp:heading -->

۱️⃣ مارکسیسم دقیقاً چیست؟

مارکسیسم یک نظریه فلسفی و اقتصادی است که توسط کارل مارکس و فردریش انگلس ارائه شد و بر تحلیل مبارزه طبقاتی و نقد سرمایه‌داری تمرکز دارد. هدف آن رسیدن به جامعه‌ای بی‌طبقه است.

۲️⃣ تفاوت مارکسیسم و کمونیسم چیست؟

مارکسیسم یک نظریه است، اما کمونیسم یک مدل اجرایی بر پایه آن نظریه محسوب می‌شود. به عبارت ساده، مارکسیسم چارچوب فکری است و کمونیسم تلاش برای پیاده‌سازی آن.

۳️⃣ آیا همه کشورهای کمونیستی دقیقاً مطابق نظریه مارکس عمل کردند؟

خیر. بسیاری از کشورهایی که خود را کمونیستی نامیدند، ساختارهای اقتدارگرا و تمرکزگرای شدید داشتند که با جامعه بی‌طبقه و بی‌دولت مارکس فاصله داشت.

۴️⃣ مبارزه طبقاتی در مارکسیسم یعنی چه؟

مارکس معتقد بود تاریخ بشر تاریخ تضاد میان طبقات اجتماعی است؛ به‌ویژه میان بورژوازی (سرمایه‌داران) و پرولتاریا (کارگران). این تضاد نهایتاً به فروپاشی سرمایه‌داری منجر می‌شود.

۵️⃣ دیکتاتوری پرولتاریا یعنی چه؟

این مفهوم به مرحله انتقالی پس از سقوط سرمایه‌داری اشاره دارد که در آن طبقه کارگر قدرت سیاسی را در دست می‌گیرد تا جامعه را به سمت کمونیسم هدایت کند.

۶️⃣ آیا مارکسیسم مخالف دین است؟

مارکس دین را «افیون مردم» توصیف کرد، به این معنا که دین می‌تواند رنج‌های اجتماعی را توجیه یا تسکین دهد. او دین را بخشی از ساختار ایدئولوژیک جامعه سرمایه‌داری می‌دانست.

۷️⃣ آیا مارکسیسم هنوز هم مطرح است؟

بله. با وجود تغییرات جهانی، بسیاری از تحلیل‌های مربوط به نابرابری، سرمایه‌داری جهانی، و تمرکز ثروت همچنان با الهام از مارکسیسم بررسی می‌شوند.

۸️⃣ آیا مارکسیسم همان سوسیالیسم است؟

خیر. مارکسیسم یک نظریه کلی است. سوسیالیسم یکی از مدل‌های سیاسی-اقتصادی الهام‌گرفته از آن است که معمولاً از طریق اصلاحات تدریجی دنبال می‌شود.

منبع: yourdictionary / thehindu